Waar AI het werk raakt: een kaart van de Nederlandse arbeidsmarkt

In gesprekken over AI en digitalisering komt steeds dezelfde vraag terug.

Niet: wordt mijn baan overgenomen?
Maar de onderliggende vraag: waar gaat dit nu precies landen?

Niet als abstracte belofte. Maar concreet. In functies, taken, teams.

Om die vraag hanteerbaar te maken, heb ik een model gebouwd. Gebaseerd op werk van AI-onderzoeker Andrej Karpathy, vertaald naar de Nederlandse situatie. Het resultaat is geen rapport en geen voorspelling, maar een kaart van waar werk het meest geraakt wordt door AI.

Die kaart is hier interactief te verkennen: beroepen.schmuki.nl

Hoe de kaart werkt

De basis is ESCO, de Europese indeling van beroepen en vaardigheden, zoals die ook door het CBS wordt gehanteerd. Daarin zitten niet alleen functietitels, maar ook taakomschrijvingen. Die vormen de semantische laag waarop de analyse is gebouwd.

Voor 114 beroepsgroepen, samen goed voor 9,7 miljoen banen, is beoordeeld hoe gevoelig het werk is voor AI. Dat oordeel is opgebouwd uit factoren als: in hoeverre taken patroongebaseerd zijn, of fysieke aanwezigheid noodzakelijk is, en hoe groot het aandeel taal, analyse en informatieverwerking is.

Aanvullend zijn twee dimensies toegevoegd: mediaan uurloon, om beroepen vergelijkbaar te maken over contractvormen heen, en opleidingsniveau, als indicatie van de verdeling van vaardigheden.

Het is een interpretatief model. De waarde zit in de consistentie van de aanpak, niet in absolute precisie.

Wat de kaart laat zien

Het eerste inzicht is structureel.

Nederland is in hoge mate een diensten- en kenniseconomie. Een groot deel van de werkgelegenheid zit in sectoren waar taal, coördinatie en informatieverwerking centraal staan, precies de domeinen waar huidige AI sterk in is.

De totale blootstelling aan AI valt daardoor relatief hoog uit. Niet omdat al dat werk verdwijnt, maar omdat het aansluit op wat AI kan.

Tegelijkertijd zijn de verschillen groot. Sommige domeinen blijven relatief onaangetast door fysieke complexiteit, sociale context of situaties die elke keer anders zijn. Andere domeinen combineren hoge AI-gevoeligheid met hoge economische waarde. Dat is waar de verandering het eerst voelbaar wordt.

Wat dit niet betekent

Een hoge score op de kaart betekent niet dat een beroep verdwijnt.

Het model maakt geen expliciet onderscheid tussen drie heel verschillende uitkomsten: automatisering, ondersteuning van werk en herinrichting van rollen. In de praktijk zal AI in veel gevallen eerder leiden tot versnelling en verlichting van werkdruk dan tot vervanging. Een softwareontwikkelaar scoort hoog omdat AI zijn werk ingrijpend verandert, maar de vraag naar ontwikkelaars kan juist groeien als elke ontwikkelaar productiever wordt.

De kaart zegt: hier begint de beweging waarschijnlijk als eerste.

Wat dit betekent voor ondernemers

Voor ondernemers en hun adviseurs ligt de uitdaging niet in het volgen van hype, maar in het stellen van de juiste vragen.

Welke taken in mijn organisatie zijn patroongebaseerd en herhaalbaar? Waar zit de toegevoegde waarde van mijn mensen, en waar juist niet? Welke processen lopen via communicatie en informatieverwerking, en zijn die al ingericht op wat er nu beschikbaar is?

Een kaart zoals deze helpt die vragen te structureren. Niet als eindpunt, maar als vertrekpunt voor een concreter gesprek over processen, rollen en keuzes.

Verken de kaart zelf op beroepen.schmuki.nl en zie waar jouw sector staat.

Noot: dit model is een hulpmiddel voor verkenning, geen economische publicatie. De scores zijn schattingen en houden geen rekening met vraagveranderingen, regelgeving of sociale voorkeur voor menselijke arbeid.